Wat is een groep?


Groepen spelen een belangrijke rol in het leven van kinderen en jongeren. Maar wat is een groep precies? En wat kun je hier allemaal uit opmaken? Er zijn veel verschillende groepen. Denk aan vriendengroepen, familie, een sportclub, de kerk, een werkgroep, een gezin of een klas. Er is sprake van een groep wanneer er een gezamenlijk belang is of wanneer er een taak is die om samenwerking vraagt. Je hebt formele en informele groepen. Formele groepen zijn groepen die zijn ontstaan door een organisatie. Vaak functioneren deze groepen kort, wanneer het gezamenlijke doel of de taak afgerond is, valt de groep vaak uit elkaar. Informele groepen zijn groepen die spontaan ontstaan en waarbij er sprake is van vrijwilligheid, bijvoorbeeld een vriendengroep.

Elke groep heeft een aantal kenmerken:

  • Het gezamenlijke doel schept een band waardoor er binnen de groep bepaalde relaties ontstaan. Leden die bij de groep horen, zullen positiever beoordeeld worden dan een buitenstaander.
  • Er ontstaan rollen binnen de groep. Leden kunnen een leidende, zorgzame, of leidende rol aannemen. Welke rollen er precies ontstaan binnen een groep hangt af of het een negatieve of positieve groep is.
  • Het ontstaan van groepsnormen. Dit zijn de regels die de groep zelf opstelt en waardoor de groep functioneert. Deze normen hebben grote invloed op relaties, het pedagogisch klimaat en de sfeer in de groep. 

De positieve groep

Er zijn grote verschillen tussen groepen.  Vaak is duidelijk te zien of er sprake is van een positieve of negatieve groep. Leerkrachten kunnen dit beïnvloeden wanneer ze genoeg kennis hebben over positieve en negatieve groepen. Daarbij is het van belang om de kenmerken van deze groepen te herkennen. Het observeren van bestaande groepsnormen/ongeschreven groepsregels is hierbij erg belangrijk. Voorbeelden van groepsnormen zijn: respect voor elkaar, samenwerken, omgaan met verschillen, positieve communicatie en het bieden van veiligheid. Deze ongeschreven regels zijn goed waarneembaar wanneer de controle van een volwassene/leiding gevende weg is. Wanneer je de leerlingen wat vrijer laat, en ze op dat moment zelf hun probleempjes moeten oplossen, kun je goed zien hoe de groep hiermee omgaat. Een voorbeeldsituatie is het buitenspelen.

Kenmerken van een positieve groep:

  • De groepsleden zijn eensgezind en gemotiveerd om groepsdoelen te behalen.
  • De groepsleden voelen zich medeverantwoordelijk voor de eigen groep.
  • De groepsleden tonen respect voor de mening en het karakter van de ander.
  • De groepsleden zijn bereid tot samenwerking.

Invloed positieve groep op het leef- en leerklimaat
Een positieve groep heeft een positieve invloed op  het leef- en leerklimaat. De leerlingen voelen zich op hun gemak en kunnen meer zichzelf zijn. Wanneer je kijkt naar adaptief onderwijs en de drie basisbehoeftes, krijgen relatie, autonomie en competentie volop de ruimte in een positieve groep. Wat er dus voor zorgt dat de individuele leerling zich ook beter op zijn plek voelt, en beter tot leren komt.

Een positieve groep voor de leerkracht
Voor de leerkracht hoeft een positieve groep niet altijd fijn te zijn. De groep kan zich ook tegen de leerkracht keren. Bijvoorbeeld wanneer de leerkracht bepaalde leerlingen voortrekt, de vaardigheden van de leerkracht tekort schieten of wanneer de groep het te gezellig heeft. Maar dit is eigenlijk het probleem van de leerkracht. De leerkracht kan hier iets aan doen door aan zijn communicatie vaardigheden te werken. Een positieve groep kan ook een heleboel voordelen hebben voor de leerkracht. Zo is een positieve groep geconcentreerder en meer betrokken bij de les, zijn bereid gezamenlijke doelen te behalen en elkaar te helpen. Macht spelletjes en pestgedrag zijn niet van toepassing in een positieve groep. Hierdoor wordt de effectiviteit van het onderwijs vergroot. Kinderen in een positieve groep hebben meer energie over om de leerstof op te nemen, omdat ze niet constant bezig zijn met andere dingen.

De negatieve groep
Als er in een groep ruzies en spanningen zijn, kinderen gepest worden en kinderen zich tijdens de les met andere zaken bezig houden, is er sprake van een negatieve groep.

Kenmerken van een negatieve groep:

  • Er is een continue strijd om het doel en de harmonie ontbreekt.
  • De groepsleden voelen zich niet medeverantwoordelijk voor de groep.
  • De groepsleden tonen geen respect voor de mening en het karakter van anderen.
  • Bepaalde rollen ontbreken.

Invloed negatieve groep op het leef- en werkklimaat
In een negatieve groep verliezen de leerlingen veel energie aan de gebeurtenissen in de groep. In plaats van bezig te zijn met de leerstof zijn ze constant bezig met de omgeving en letten ze op elkaar. Wanneer je kijkt naar adaptief onderwijs en de drie basisbehoeften, schiet voor de behoefte ”relatie” tekort. Een negatieve groep straalt duidelijk uit dat ze niet met een kind willen omgaan en tonen geen respect. Ook is er weinig ruimte voor autonomie. In een negatieve groep krijgen kinderen ook eerder een negatief zelfbeeld. Je doet dingen als kind vaan ”niet goed” en vertoont fout gedrag. Bijvoorbeeld wanneer je een leidende of meelopende rol aanneemt. Volwassenen zullen dit gedrag negatief beoordelen en afkeuren, waardoor het kind het gevoel krijgt dat hij het toch nooit goed doet. Het negatief zelfbeeld wordt hiermee bevestigd. Ze zijn weinig competent en hebben weinig vertrouwen in wat ze zelf kunnen.

Groepsprocessen

Samenstelling van de groep

Sociale cohesie van de groep

Pedagogisch klimaat

Bron: Grip op de groep

Print Friendly, PDF & Email

Een reactie plaatsen

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *